Mert
New member
Özellikle İngilizcenin uluslararası akademik yayıncılıktaki güçlü konumu, İngilizceyi ana dili olarak konuşmayan araştırmacılar için ek yükler yaratabilir. Bir araştırmacının bilimsel açıdan güçlü bir çalışması bulunabilir; fakat akademik İngilizce kullanımı, makalenin yazım biçimi veya belirli yayın geleneklerine aşinalığı nedeniyle daha fazla düzeltme yapmak zorunda kalabilir. Bu durum, dil yeterliliği ile bilimsel yeterliliğin birbirine karıştırılması riskini doğurur.
Elbette uluslararası bir ortak dilin kullanılması, farklı ülkelerdeki araştırmacıların birbirleriyle iletişim kurmasını kolaylaştırır. Sorun, dilin ortak iletişim aracı olmasından çok, dilsel ayrıcalıkların bilimsel değerlendirmeyi ne ölçüde etkilediğidir.
Irk ve etnik köken bakımından da benzer sorular ortaya çıkar. Araştırmacının hangi üniversiteden mezun olduğu, hangi ülkede çalıştığı, kimlerle ortak yayın yaptığı ve hangi akademik ağlara erişebildiği, çalışmalarının görünürlüğünü etkileyebilir. Bunun her durumda doğrudan ırkçılık anlamına geldiğini söylemek doğru olmaz. Ancak tarihsel eşitsizlikler, kurumların işleyişi ve yerleşik önyargılar bir araya geldiğinde bazı grupların daha fazla engelle karşılaşması mümkündür.
Sosyolog Robert K. Merton'un bilim sosyolojisinde tartıştığı Matta etkisi, bilimsel itibara sahip araştırmacıların yeni bilimsel tanınma ve kaynaklara ulaşmada avantaj elde edebilmesini açıklayan önemli bir kavramdır. Bu yaklaşım, daha önce tanınmış araştırmacıların çalışmalarının daha fazla dikkat çekebildiğini ve görünürlüğün zaman içinde birikimli bir avantaja dönüşebildiğini anlamamıza yardımcı olur.
Bu durum, tanınmış bir üniversiteden gelen bir makalenin otomatik olarak daha nitelikli, daha az bilinen bir kurumdan gelen makalenin ise daha zayıf kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Tam tersine, bilimsel değerlendirmede araştırmacının kimliğinden ve kurumsal prestijinden ziyade çalışmanın yöntemine, verilerine ve katkısına odaklanmanın neden önemli olduğunu gösterir.
Bir başka önemli nokta, araştırma konularının kim tarafından ve hangi bakış açısıyla belirlendiğidir. Örneğin, belirli bir topluluğun sağlık, eğitim veya çalışma hayatı üzerine araştırma yapılırken o topluluğun deneyimleri yeterince dikkate alınmazsa elde edilen sonuçlar eksik kalabilir. Farklı toplumsal gruplardan araştırmacıların bilimsel üretime katılması, yalnızca temsil adaleti açısından değil, araştırma sorularının çeşitlenmesi ve bulguların daha kapsamlı değerlendirilmesi açısından da önemlidir.
Kesişimsellik: Eşitsizlikler Birbirinden Bağımsız Değildir
Toplumsal cinsiyet, ırk ve sınıfı ayrı ayrı incelemek yararlıdır; ancak bu kategoriler çoğu zaman aynı kişinin yaşamında iç içe geçer. Hukukçu ve düşünür Kimberlé Crenshaw'ın geliştirdiği kesişimsellik yaklaşımı, bireylerin farklı toplumsal konumlarının birbirleriyle etkileşimini anlamamızı sağlar.
Örneğin, ekonomik açıdan ayrıcalıklı bir aileden gelen bir kadın akademisyenle düşük gelirli bir aileden gelen, etnik azınlığa mensup ve bakım sorumlulukları bulunan bir kadın akademisyenin deneyimleri aynı olmayabilir. Her ikisi de toplumsal cinsiyet temelli engellerle karşılaşabilir; ancak kaynaklara erişim, kurumsal destek ve ayrımcılık biçimleri bakımından farklı deneyimler yaşayabilirler.
Benzer şekilde, erkek akademisyenler de sınıf, etnik kimlik, engellilik, göçmenlik veya güvencesiz çalışma koşulları nedeniyle dezavantajlarla karşılaşabilir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini tartışmak, erkeklerin bütün alanlarda ayrıcalıklı olduğu veya kadınların tamamının aynı deneyimi yaşadığı anlamına gelmez.
Kesişimsellik, tam da bu tür basitleştirmelerden kaçınmak için gereklidir. Tek bir toplumsal kategoriye bakarak bütün deneyimleri açıklamaya çalışmak yerine, farklı eşitsizliklerin hangi koşullarda birbirini güçlendirdiğini incelemeyi önerir.
Scopus indeksli yayınlar açısından bu yaklaşım, akademik başarıyı yalnızca yayın sayısı veya atıf sayısıyla ölçmenin neden yetersiz kalabileceğini de gösterir. Aynı yayın hedefine ulaşmaya çalışan araştırmacılar, bu hedefe ulaşmak için eşit kaynaklara, zamana ve desteğe sahip olmayabilir.
Burada çözüm, bilimsel standartları düşürmek değildir. Çözüm, bilimsel standartları korurken araştırmacıların bu standartlara adil koşullarda ulaşabilmesini sağlamaktır.
Kadınların Deneyimleri ve Erkeklerin Çözüm Odaklı Yaklaşımları: Kalıplara Düşmeden Tartışmak
Toplumsal eşitsizlikler konuşulurken kadınların yaşadıkları engelleri görünür kılmak kadar, erkeklerin bu sorunların çözümüne nasıl katkıda bulunabileceğini tartışmak da önemlidir. Ancak kadınların empatiyi, erkeklerin ise çözüm üretmeyi doğal olarak temsil ettiği varsayımından kaçınmalıyız. Empati de çözüm üretme becerisi de cinsiyete özgü değildir.
Kadın akademisyenlerin bazıları, akademik toplantılarda sözlerinin daha az dikkate alındığını, bakım sorumlulukları nedeniyle üretkenliklerini sürdürmekte zorlandıklarını veya mesleki yeterliliklerini tekrar tekrar kanıtlamak zorunda kaldıklarını anlatabilir. Başka kadınlar ise bu tür deneyimler yaşamayabilir ya da farklı engellerle karşılaşabilir. Bu deneyimlerin çeşitliliği, tek bir anlatının bütün kadınları temsil edemeyeceğini gösterir.
Burada empatik yaklaşım, bir başkasının deneyimini hemen genelleştirmek veya kendi varsayımlarımızla açıklamak yerine onu dikkatle dinlemeyi gerektirir. Örneğin, bir kadın araştırmacı çocuk bakımı nedeniyle konferansa katılamadığını söylediğinde, bunu yalnızca kişisel zaman yönetimi sorunu olarak değerlendirmek yerine kurumun bakım desteği sağlayıp sağlamadığını da sorgulamak gerekir.
Erkek akademisyenler ise eşitliği destekleyen somut uygulamalara katkıda bulunabilir. Toplantılarda kadın meslektaşlarının sözünün kesilmesine müdahale etmek, yazarlık katkılarını şeffaf biçimde belirlemek, bakım sorumluluklarını eşit paylaşmak ve değerlendirme süreçlerinde önyargılara karşı dikkatli olmak bunlardan bazılarıdır. Ancak bu sorumluluklar yalnızca erkeklere ait değildir; bütün akademik topluluğun ortak sorumluluğudur.
Çözüm odaklı yaklaşımın temelinde, iyi niyet beyanından daha fazlası bulunur. Kurumlar, işe alım, terfi, araştırma fonları, yayın desteği ve akademik iş yükü dağılımı konusunda ölçülebilir politikalar geliştirmelidir. Bu politikaların etkisi düzenli olarak değerlendirilmelidir.
Örneğin, bir üniversite araştırmacılara yayın desteği sağlıyorsa bu desteğin hangi gruplara ulaştığı incelenebilir. Akademik performans değerlendirmelerinde ebeveynlik izni veya uzun süreli bakım sorumluluğu nedeniyle yaşanan kesintilerin nasıl ele alındığı açıkça belirlenebilir. Editörlük ve hakemlik süreçlerinde çıkar çatışmalarının önlenmesi, değerlendirme ölçütlerinin şeffaflaştırılması ve gerektiğinde kimlik bilgilerinin gizlendiği değerlendirme yöntemlerinin kullanılması da düşünülebilir.
Bunların hiçbiri tek başına bütün eşitsizlikleri ortadan kaldırmaz. Ancak sorunları yalnızca bireylerin kişisel çabalarına bırakmak yerine kurumsal sorumlulukları görünür kılar.
Scopus ve Akademik Prestij: Kalite Ölçütü mü, Statü Yarışı mı?
Scopus indeksli dergilerde yayımlanmak, pek çok akademik ortamda önemli bir kariyer ölçütü olarak kabul edilir. Bazı kurumlarda atama, yükseltme, teşvik ve araştırma değerlendirme süreçlerinde indeksli yayınlar özel bir ağırlığa sahip olabilir. Bu nedenle araştırmacıların Scopus kapsamındaki dergileri tercih etmesi anlaşılabilir bir durumdur.
Ancak bir ölçütün kurumsal olarak önemsenmesi, onun akademik niteliğin bütün boyutlarını eksiksiz ölçtüğü anlamına gelmez.
Örneğin, bir araştırmacı yerel bir topluluğun sorunlarını derinlemesine inceleyen ve o topluluk için önemli sonuçlar ortaya koyan bir çalışma hazırlayabilir. Başka bir araştırmacı ise uluslararası görünürlüğü daha yüksek bir konuda yayın yapabilir. İkinci çalışma daha geniş bir atıf kitlesine ulaşabilir; fakat bu durum ilk çalışmanın toplumsal değerini kendiliğinden azaltmaz.
Benzer biçimde, yüksek atıf alan bir makalenin yöntemsel açıdan güçlü olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Atıf sayıları bilimsel etki hakkında bilgi sağlayabilir, ancak atıfların niteliğini, araştırmanın toplumsal yararını veya bulguların doğruluğunu tek başına göstermez.
Bu nedenle San Francisco Bilimsel Araştırma Değerlendirmesi Bildirgesi (DORA), araştırmacıların ve çalışmalarının değerlendirilmesinde dergi temelli göstergelere aşırı ağırlık verilmemesini, araştırmanın kendi niteliğine odaklanılmasını savunur. Leiden Manifestosu da nicel araştırma göstergelerinin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini ve bağlamdan bağımsız kullanılmaması gerektiğini vurgular.
Bu ilkeler Scopus'un gereksiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, indeksleri ve bibliyometrik göstergeleri doğru yerde kullanmayı önerir. Bir derginin Scopus'ta yer alması, değerlendirmede anlamlı bir bilgi sunabilir; ancak makalenin bilimsel değerini, araştırmacının bütün yetkinliğini veya çalışmanın toplumsal katkısını tek başına belirleyemez.
Akademik dünyanın kendisine sorması gereken soru şudur: Bilimsel kaliteyi ölçmeye çalışırken, kolayca sayabildiğimiz göstergelere gereğinden fazla mı güveniyoruz?
Akademik Eşitsizlikleri Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Scopus ve akademik yayıncılık üzerine yapılan tartışmaların yalnızca sorunları sıralamakla sınırlı kalmaması gerekir. Daha adil bir akademik ortam oluşturmak için bireysel, kurumsal ve uluslararası düzeylerde uygulanabilecek adımlar bulunmaktadır.
Elbette uluslararası bir ortak dilin kullanılması, farklı ülkelerdeki araştırmacıların birbirleriyle iletişim kurmasını kolaylaştırır. Sorun, dilin ortak iletişim aracı olmasından çok, dilsel ayrıcalıkların bilimsel değerlendirmeyi ne ölçüde etkilediğidir.
Irk ve etnik köken bakımından da benzer sorular ortaya çıkar. Araştırmacının hangi üniversiteden mezun olduğu, hangi ülkede çalıştığı, kimlerle ortak yayın yaptığı ve hangi akademik ağlara erişebildiği, çalışmalarının görünürlüğünü etkileyebilir. Bunun her durumda doğrudan ırkçılık anlamına geldiğini söylemek doğru olmaz. Ancak tarihsel eşitsizlikler, kurumların işleyişi ve yerleşik önyargılar bir araya geldiğinde bazı grupların daha fazla engelle karşılaşması mümkündür.
Sosyolog Robert K. Merton'un bilim sosyolojisinde tartıştığı Matta etkisi, bilimsel itibara sahip araştırmacıların yeni bilimsel tanınma ve kaynaklara ulaşmada avantaj elde edebilmesini açıklayan önemli bir kavramdır. Bu yaklaşım, daha önce tanınmış araştırmacıların çalışmalarının daha fazla dikkat çekebildiğini ve görünürlüğün zaman içinde birikimli bir avantaja dönüşebildiğini anlamamıza yardımcı olur.
Bu durum, tanınmış bir üniversiteden gelen bir makalenin otomatik olarak daha nitelikli, daha az bilinen bir kurumdan gelen makalenin ise daha zayıf kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Tam tersine, bilimsel değerlendirmede araştırmacının kimliğinden ve kurumsal prestijinden ziyade çalışmanın yöntemine, verilerine ve katkısına odaklanmanın neden önemli olduğunu gösterir.
Bir başka önemli nokta, araştırma konularının kim tarafından ve hangi bakış açısıyla belirlendiğidir. Örneğin, belirli bir topluluğun sağlık, eğitim veya çalışma hayatı üzerine araştırma yapılırken o topluluğun deneyimleri yeterince dikkate alınmazsa elde edilen sonuçlar eksik kalabilir. Farklı toplumsal gruplardan araştırmacıların bilimsel üretime katılması, yalnızca temsil adaleti açısından değil, araştırma sorularının çeşitlenmesi ve bulguların daha kapsamlı değerlendirilmesi açısından da önemlidir.
Kesişimsellik: Eşitsizlikler Birbirinden Bağımsız Değildir
Toplumsal cinsiyet, ırk ve sınıfı ayrı ayrı incelemek yararlıdır; ancak bu kategoriler çoğu zaman aynı kişinin yaşamında iç içe geçer. Hukukçu ve düşünür Kimberlé Crenshaw'ın geliştirdiği kesişimsellik yaklaşımı, bireylerin farklı toplumsal konumlarının birbirleriyle etkileşimini anlamamızı sağlar.
Örneğin, ekonomik açıdan ayrıcalıklı bir aileden gelen bir kadın akademisyenle düşük gelirli bir aileden gelen, etnik azınlığa mensup ve bakım sorumlulukları bulunan bir kadın akademisyenin deneyimleri aynı olmayabilir. Her ikisi de toplumsal cinsiyet temelli engellerle karşılaşabilir; ancak kaynaklara erişim, kurumsal destek ve ayrımcılık biçimleri bakımından farklı deneyimler yaşayabilirler.
Benzer şekilde, erkek akademisyenler de sınıf, etnik kimlik, engellilik, göçmenlik veya güvencesiz çalışma koşulları nedeniyle dezavantajlarla karşılaşabilir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini tartışmak, erkeklerin bütün alanlarda ayrıcalıklı olduğu veya kadınların tamamının aynı deneyimi yaşadığı anlamına gelmez.
Kesişimsellik, tam da bu tür basitleştirmelerden kaçınmak için gereklidir. Tek bir toplumsal kategoriye bakarak bütün deneyimleri açıklamaya çalışmak yerine, farklı eşitsizliklerin hangi koşullarda birbirini güçlendirdiğini incelemeyi önerir.
Scopus indeksli yayınlar açısından bu yaklaşım, akademik başarıyı yalnızca yayın sayısı veya atıf sayısıyla ölçmenin neden yetersiz kalabileceğini de gösterir. Aynı yayın hedefine ulaşmaya çalışan araştırmacılar, bu hedefe ulaşmak için eşit kaynaklara, zamana ve desteğe sahip olmayabilir.
Burada çözüm, bilimsel standartları düşürmek değildir. Çözüm, bilimsel standartları korurken araştırmacıların bu standartlara adil koşullarda ulaşabilmesini sağlamaktır.
Kadınların Deneyimleri ve Erkeklerin Çözüm Odaklı Yaklaşımları: Kalıplara Düşmeden Tartışmak
Toplumsal eşitsizlikler konuşulurken kadınların yaşadıkları engelleri görünür kılmak kadar, erkeklerin bu sorunların çözümüne nasıl katkıda bulunabileceğini tartışmak da önemlidir. Ancak kadınların empatiyi, erkeklerin ise çözüm üretmeyi doğal olarak temsil ettiği varsayımından kaçınmalıyız. Empati de çözüm üretme becerisi de cinsiyete özgü değildir.
Kadın akademisyenlerin bazıları, akademik toplantılarda sözlerinin daha az dikkate alındığını, bakım sorumlulukları nedeniyle üretkenliklerini sürdürmekte zorlandıklarını veya mesleki yeterliliklerini tekrar tekrar kanıtlamak zorunda kaldıklarını anlatabilir. Başka kadınlar ise bu tür deneyimler yaşamayabilir ya da farklı engellerle karşılaşabilir. Bu deneyimlerin çeşitliliği, tek bir anlatının bütün kadınları temsil edemeyeceğini gösterir.
Burada empatik yaklaşım, bir başkasının deneyimini hemen genelleştirmek veya kendi varsayımlarımızla açıklamak yerine onu dikkatle dinlemeyi gerektirir. Örneğin, bir kadın araştırmacı çocuk bakımı nedeniyle konferansa katılamadığını söylediğinde, bunu yalnızca kişisel zaman yönetimi sorunu olarak değerlendirmek yerine kurumun bakım desteği sağlayıp sağlamadığını da sorgulamak gerekir.
Erkek akademisyenler ise eşitliği destekleyen somut uygulamalara katkıda bulunabilir. Toplantılarda kadın meslektaşlarının sözünün kesilmesine müdahale etmek, yazarlık katkılarını şeffaf biçimde belirlemek, bakım sorumluluklarını eşit paylaşmak ve değerlendirme süreçlerinde önyargılara karşı dikkatli olmak bunlardan bazılarıdır. Ancak bu sorumluluklar yalnızca erkeklere ait değildir; bütün akademik topluluğun ortak sorumluluğudur.
Çözüm odaklı yaklaşımın temelinde, iyi niyet beyanından daha fazlası bulunur. Kurumlar, işe alım, terfi, araştırma fonları, yayın desteği ve akademik iş yükü dağılımı konusunda ölçülebilir politikalar geliştirmelidir. Bu politikaların etkisi düzenli olarak değerlendirilmelidir.
Örneğin, bir üniversite araştırmacılara yayın desteği sağlıyorsa bu desteğin hangi gruplara ulaştığı incelenebilir. Akademik performans değerlendirmelerinde ebeveynlik izni veya uzun süreli bakım sorumluluğu nedeniyle yaşanan kesintilerin nasıl ele alındığı açıkça belirlenebilir. Editörlük ve hakemlik süreçlerinde çıkar çatışmalarının önlenmesi, değerlendirme ölçütlerinin şeffaflaştırılması ve gerektiğinde kimlik bilgilerinin gizlendiği değerlendirme yöntemlerinin kullanılması da düşünülebilir.
Bunların hiçbiri tek başına bütün eşitsizlikleri ortadan kaldırmaz. Ancak sorunları yalnızca bireylerin kişisel çabalarına bırakmak yerine kurumsal sorumlulukları görünür kılar.
Scopus ve Akademik Prestij: Kalite Ölçütü mü, Statü Yarışı mı?
Scopus indeksli dergilerde yayımlanmak, pek çok akademik ortamda önemli bir kariyer ölçütü olarak kabul edilir. Bazı kurumlarda atama, yükseltme, teşvik ve araştırma değerlendirme süreçlerinde indeksli yayınlar özel bir ağırlığa sahip olabilir. Bu nedenle araştırmacıların Scopus kapsamındaki dergileri tercih etmesi anlaşılabilir bir durumdur.
Ancak bir ölçütün kurumsal olarak önemsenmesi, onun akademik niteliğin bütün boyutlarını eksiksiz ölçtüğü anlamına gelmez.
Örneğin, bir araştırmacı yerel bir topluluğun sorunlarını derinlemesine inceleyen ve o topluluk için önemli sonuçlar ortaya koyan bir çalışma hazırlayabilir. Başka bir araştırmacı ise uluslararası görünürlüğü daha yüksek bir konuda yayın yapabilir. İkinci çalışma daha geniş bir atıf kitlesine ulaşabilir; fakat bu durum ilk çalışmanın toplumsal değerini kendiliğinden azaltmaz.
Benzer biçimde, yüksek atıf alan bir makalenin yöntemsel açıdan güçlü olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Atıf sayıları bilimsel etki hakkında bilgi sağlayabilir, ancak atıfların niteliğini, araştırmanın toplumsal yararını veya bulguların doğruluğunu tek başına göstermez.
Bu nedenle San Francisco Bilimsel Araştırma Değerlendirmesi Bildirgesi (DORA), araştırmacıların ve çalışmalarının değerlendirilmesinde dergi temelli göstergelere aşırı ağırlık verilmemesini, araştırmanın kendi niteliğine odaklanılmasını savunur. Leiden Manifestosu da nicel araştırma göstergelerinin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini ve bağlamdan bağımsız kullanılmaması gerektiğini vurgular.
Bu ilkeler Scopus'un gereksiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, indeksleri ve bibliyometrik göstergeleri doğru yerde kullanmayı önerir. Bir derginin Scopus'ta yer alması, değerlendirmede anlamlı bir bilgi sunabilir; ancak makalenin bilimsel değerini, araştırmacının bütün yetkinliğini veya çalışmanın toplumsal katkısını tek başına belirleyemez.
Akademik dünyanın kendisine sorması gereken soru şudur: Bilimsel kaliteyi ölçmeye çalışırken, kolayca sayabildiğimiz göstergelere gereğinden fazla mı güveniyoruz?
Akademik Eşitsizlikleri Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Scopus ve akademik yayıncılık üzerine yapılan tartışmaların yalnızca sorunları sıralamakla sınırlı kalmaması gerekir. Daha adil bir akademik ortam oluşturmak için bireysel, kurumsal ve uluslararası düzeylerde uygulanabilecek adımlar bulunmaktadır.