Umut
New member
“Mal” Ne Demek? Küfür mü, Hakaret mi, Yoksa Sadece Argo mu?
Birinin tartışmanın ortasında “Mal mısın?” demesiyle, arkadaş grubunda gülerek “Oğlum sen tam malsın.” denmesi aynı şey mi? Bence bu kelimenin ilginç tarafı tam da burada başlıyor. Çünkü “mal” sözcüğünü yalnızca sözlük anlamıyla ele aldığımızda ortaya bambaşka, argo kullanımına baktığımızda ise oldukça farklı bir tablo çıkıyor.
Üstelik mesele sadece “küfür mü, değil mi?” sorusundan ibaret değil. Sözcüğün bağlamı, söyleyiş biçimi, tarafların birbirleriyle ilişkisi, cümlenin amacı ve karşı tarafta oluşturduğu anlam da önemli. Forumlarda bu konuda erkeklerin ve kadınların farklı deneyimlerden hareketle farklı yorumlar yaptığını da görmek mümkün. Ancak bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklinde kesin kalıplara sokmak yerine, farklı bakış açılarının hangi noktalara ağırlık verebildiğine bakmak daha sağlıklı.
“Mal” Kelimesinin Asıl Anlamı Nedir?
Önce en temel noktayı ayırmak gerekiyor: “mal” kelimesi Türkçede doğrudan küfür olarak ortaya çıkmış bir kelime değildir. TDK'nin Güncel Türkçe Sözlüğü günümüz Türkçesindeki temel anlamların belirlenmesinde başvurulması gereken kaynaktır.
Türk Dil Kurumu Sözlük
+1
Kelimenin temel anlam alanında mülkiyet, ticaret eşyası, emtia veya sahip olunan varlık gibi anlamlar bulunur. Dolayısıyla “depoya yeni mal geldi” cümlesindeki “mal” ile bir kişiye “mal” denmesi arasında ciddi bir anlam farkı vardır.
Argo kullanımda ise kelime insanı küçümseyen bir nitelemeye dönüşebilir. Türkçenin argo söz varlığı üzerine akademik çalışmalar da kelimelerin sözlük anlamlarından farklı biçimde, sosyal bağlama göre aşağılayıcı veya küçültücü anlamlar kazanabildiğini gösteriyor.
Dad
+1
Bu nedenle “mal” kelimesini tek başına “küfürdür” veya “kesinlikle küfür değildir” şeklinde sınıflandırmak yerine, hangi anlamda kullanıldığına bakmak daha doğru.
Peki “Mal” Birine Söylendiğinde Ne Anlama Geliyor?
Günlük konuşmada bir kişiye “mal” denildiğinde çoğunlukla karşı tarafa yönelik küçümseme söz konusudur. “Mal mısın?”, “Ne mal adamsın”, “Mal gibi bakıyor” gibi kullanımlarda sözcük genellikle kişinin akılsız, anlayışsız, beceriksiz veya yaptığı davranışın saçma olduğu yönünde olumsuz bir değerlendirme taşır.
Burada önemli bir dilbilimsel ayrım var:
Küfür, argo ve hakaret aynı kavramlar değildir.
Argo, standart/resmî dilin dışında kullanılan sözcük ve ifadeleri kapsayan daha geniş bir alan. Küfür ise çoğunlukla ağır, saldırgan veya tabu niteliğindeki ifadelerle ilişkilendiriliyor. Hakaret ise hukuki açıdan kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırı niteliğindeki ifadeler bakımından değerlendiriliyor.
Dolayısıyla “mal” kelimesinin argo olması, otomatik olarak her kullanımının hukuken hakaret suçu oluşturduğu anlamına gelmez.
Hukuken “Mal” Demek Kesin Olarak Hakaret mi?
Burada özellikle dikkatli olmak gerekiyor. Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesi, bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut fiil veya olgu isnat edilmesini ya da sövme suretiyle bu değerlere saldırılmasını hakaret suçu kapsamında düzenliyor.
Kararlar Bilgi Bankası
Fakat mahkemeler bir kelimeyi sözlükten çıkarıp otomatik olarak “hakaret” ilan etmiyor. Sözcüğün bağlamı ve olayın bütünü önem taşıyor.
Anayasa Mahkemesi kararlarında da ifade özgürlüğü ile kişinin şeref ve itibarının korunması arasında denge kurulması gerektiği vurgulanıyor. Bir ifadenin anlamı, bağlamı, hedef aldığı kişi, söyleyiş biçimi ve olayın koşulları değerlendirmeye dahil ediliyor.
Kararlar Bilgi Bankası
+1
Örneğin arkadaşların arasında:
“Oğlum sen de tam malsın ya, hesap makinesini ters tutmuşsun.”
gibi bir cümle ile bir yabancıya sosyal medya üzerinden:
“Sen malsın.”
şeklinde saldırgan biçimde hitap edilmesini aynı kefeye koymak doğru olmaz.
İlkinde mizah ve samimiyet bulunabilir. İkincisinde ise küçümseme amacı çok daha belirgin olabilir.
Erkeklerin Bakış Açısı: Daha “Objektif” Bir Okuma Gerçekten Var mı?
Forum tartışmalarında erkek kullanıcıların bir bölümünün meseleyi daha çok “Ne söylendi, hangi bağlamda söylendi, karşılıklı mıydı, şaka mıydı?” soruları üzerinden değerlendirdiğini görmek mümkün. Bu yaklaşımı “erkekler objektiftir” şeklinde genellemek doğru olmaz; fakat bazı kişilerin tartışmayı daha çok olayın gözlemlenebilir unsurlarına bölerek değerlendirdiği söylenebilir.
Örneğin şöyle bir yaklaşım olabilir:
“Arkadaşın bana sürekli ‘mal’ diyor ama ikimiz de birbirimize böyle konuşuyoruz. Burada hakaret amacı yok.”
Bu değerlendirmede temel kriter sözcüğün yarattığı duygudan ziyade ilişkinin bağlamı ve karşılıklılık oluyor.
Bir başka erkek ise aynı sözcüğü çok daha ağır değerlendirebilir. Özellikle kişinin toplum içinde, işyerinde veya kalabalık bir grubun önünde aşağılanması söz konusuysa “Şaka yaptım” savunması ikna edici bulunmayabilir.
Burada veri odaklı düşünmenin avantajı, tek bir kelimeye değil olayın bütününe bakabilmesi. Ancak dezavantajı da var: İnsanların yaşadığı duygusal etkinin ölçülmesi zor olduğu için, “Karşı taraf alınmış olabilir ama ortada ciddi bir şey yok” sonucuna fazla kolay ulaşılabilir.
Kadınların Bakış Açısı: Sözcüğün Kendisi Kadar Toplumsal Bağlam da Önemli
Kadınların bu tür ifadeleri değerlendirirken toplumsal etkileri daha fazla öne çıkarabildiği görüşü ise araştırmalar açısından tamamen temelsiz bir varsayım değil; ancak bunu biyolojik veya değişmez bir “kadın özelliği” olarak görmek hatalı olur.
Örneğin Türkçedeki cinsiyetlendirilmiş dil üzerine yapılan çalışmalar, kadınlara ve erkeklere ilişkin ifadelerin tarihsel ve toplumsal anlamlar taşıyabildiğini ortaya koyuyor. Friederike Braun'ın Türkçede toplumsal cinsiyet ve dil üzerine çalışması, hakaret ve sözlü saldırılar dahil olmak üzere dilin cinsiyetle ilişkili kullanım alanlarını ayrıca ele alıyor.
Benjamins
Daha güncel bir araştırmada ise Türk argosundaki erkek ve kadın metaforları incelenmiş ve kadınlara ilişkin metaforların erkeklere kıyasla daha olumsuz kavram alanlarıyla ilişkilendirildiği sonucuna ulaşılmış.
DergiPark
Bu açıdan bir kadın kullanıcı “Bu sadece bir kelime değil, kadınlara yönelik daha geniş bir küçümseme kültürünün parçası olabilir” diyebilir.
Fakat başka bir kadın aynı kelimeyi hiç önemsemeyebilir. Hatta erkek arkadaş grubunda büyümüş veya argo iletişimi yoğun bir sosyal çevrede bulunmuş bir kadın için “mal” kelimesi son derece hafif bir takılma sözü olabilir.
Yani burada kadın deneyimi de tek tip değildir.
Araştırmalar Cinsiyet Farkı Konusunda Ne Söylüyor?
Küfür kullanımı üzerine yapılan araştırmalar, bazı örneklemlerde erkeklerin küfürlü ifadeleri kadınlardan daha sık kullandığını gösteriyor. Örneğin İrlanda İngilizcesi üzerine yapılan geniş bir korpus çalışmasında erkeklerin küfürlü sözcükleri kullanma olasılığının kadınlardan anlamlı biçimde daha yüksek olduğu bulunmuş. Ancak aynı araştırma yaş gibi başka sosyodilbilimsel değişkenlerin de önemli olduğunu gösteriyor.
ScienceDirect
Türkçe açısından da konu daha önce akademik olarak incelenmiş. Şeyda Özçalışkan'ın 1994 tarihli çalışması kadın ve erkeklerin küfür kullanım biçimlerini ve toplumsal beklentileri ele alıyor.
Dad
+1
Fakat bu verilerden “erkekler küfür eder, kadınlar etmez” sonucu çıkarılamaz. Yaş, eğitim, arkadaş çevresi, meslek, bölge, kültürel çevre, kişilik ve iletişim ortamı gibi çok sayıda değişken devreye giriyor.
Dahası, günümüzde çevrim içi iletişim bu sınırları daha da bulanıklaştırıyor.
“Mal” Sözcüğünün Kadın ve Erkeklere Yönelik Kullanımı Aynı mı?
İlginç noktalardan biri de “mal” sözcüğünün kendisinin doğrudan cinsiyet belirtmemesi.
Bir erkeğe de kadına da “mal” denebilir.
Fakat sözcüğün yanına eklenen ifadeler, cümlenin tonu ve hedef kişinin kimliği değiştiğinde anlamın toplumsal etkisi de değişebilir.
Örneğin bir erkeğe “mal” denmesi çoğu durumda onun zekâsı veya davranışı üzerinden küçümseme şeklinde algılanabilirken, kadınlara yöneltilen bazı hakaretlerde cinsellik, beden, namus veya toplumsal cinsiyet rolleri de devreye girebilir.
Kadına yönelik şiddet ve sosyal medya dili üzerine yapılan bir çalışmada 2.211 mesaj incelenmiş ve bunların 116'sında cinsiyetçi veya küfürlü dil tespit edilmiş. Araştırmacı, bu tür ifadelerin sayısal olarak çoğunlukta olmamasına rağmen sosyal medyada paylaşım ve yeniden paylaşım yoluyla etkilerinin büyüyebileceğine dikkat çekiyor.
DergiPark
Bu nedenle “mal” sözcüğünü tek başına toplumsal cinsiyetçi bir küfür olarak değerlendirmek doğru olmayabilir; ancak içinde bulunduğu hakaret zinciri cinsiyetçi hale gelebilir.
Bir Kelimenin Etkisini Belirleyen 5 Temel Unsur
Bence “mal” konusunda tartışmayı çözen en kullanışlı yöntem, kelimeyi tek başına değerlendirmek yerine şu beş soruyu sormak:
1. Kim söyledi?
Yakın arkadaş mı, yabancı mı, iş arkadaşı mı?
2. Kime söyledi?
Bir yetişkine, çocuğa, öğretmene, patrona veya sevgiliye söylenmesi aynı sosyal sonucu doğurmayabilir.
3. Nasıl söyledi?
Gülerek mi, öfkeyle mi, herkesin içinde mi, mesajla mı?
4. Neden söyledi?
Şaka, şaşkınlık, kızgınlık, küçük düşürme veya tartışmayı susturma amacı mı vardı?
5. Karşılıklı bir dil mi?
Taraflar birbirlerine sürekli böyle hitap ediyor mu, yoksa tek taraflı bir saldırı mı?
Bu beş kriter, “erkekler objektif, kadınlar duygusal” gibi basit kategorilerden çok daha açıklayıcı.
“Mal” Demek Küfür mü, Hakaret mi? Kısa Karşılaştırma
Kullanım Muhtemel anlam Değerlendirme
“Depoya mal geldi.” Ticari ürün Küfür/hakaret değil
“Bu adam ne mal olduğunu belli etti.” Küçümseme Argo ve aşağılayıcı
“Mal mısın?” Aptallık/akılsızlık isnadı Bağlama göre kaba veya hakaret niteliğinde olabilir
Arkadaş arasında “Sen malsın ya.” Takılma İlişkiye ve tona bağlı
Sosyal medyada tanımadığı kişiye “mal” Küçümseme Hakaret iddiası doğurabilir
Cinsiyetçi ifadelerle birlikte kullanılması Daha geniş aşağılamanın parçası Toplumsal etkisi daha ağır olabilir
Buradaki “bağlama göre” ifadesi özellikle önemli. Nitekim Anayasa Mahkemesi de ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması arasındaki değerlendirmede kullanılan sözün anlamının ve bağlamının dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Kararlar Bilgi Bankası
Benim Değerlendirmem: “Küfür mü?” Sorusu Tek Başına Yeterli Değil
“Mal” kelimesi için en makul tanımlama bana göre “argo ve aşağılayıcı bir kullanım” demek.
Her “mal” kullanımı küfür değildir. Her kullanımın hukuken hakaret oluşturacağını söylemek de doğru değildir. Buna karşılık bir kişiye yönelik küçümseme amacı taşıdığında, özellikle de aşağılayıcı bir bağlamda kullanıldığında, sözün saldırgan niteliği oldukça açıktır.
Burada erkeklerin “Ne söylendiğine bakalım” yaklaşımı ile kadınların “Bu söz hangi toplumsal anlamı taşıyor?” yaklaşımını karşı karşıya koymak yerine ikisini birlikte değerlendirmek daha sağlıklı.
Çünkü veri bağlamı gösterir, deneyim ise etkinin nasıl yaşandığını gösterir.
Bir kişi için “mal” yalnızca arkadaşça bir şaka olabilir. Başka biri içinse yıllardır maruz kaldığı küçümseyici davranışların son halkası olabilir. Aynı sözcük, iki farklı insanda tamamen farklı sonuç yaratabilir.
Üstelik küfürlü konuşmanın insanların birbirini değerlendirme biçimini etkileyebildiğine ilişkin deneysel çalışmalar da bulunuyor. Örneğin bir araştırmada küfür kullanımının konuşmacıların nasıl değerlendirildiği üzerinde etkisi olduğu incelenmiş ve konuşmanın yapısı ile konuşmacının cinsiyetinin değerlendirmelerde rol oynayabildiği gösterilmiş.
Sage Journals
Dolayısıyla “Söyledim ama şakaydı” demek niyeti açıklayabilir; fakat karşı tarafın bunu nasıl algıladığını tek başına ortadan kaldırmaz.
Forumda Asıl Tartışılması Gereken Sorular
Sizce birine “mal” demek doğrudan küfür müdür, yoksa daha çok argo bir hakaret midir?
“Mal mısın?” ile doğrudan “Sen malsın” ifadelerini aynı derecede ağır buluyor musunuz?
Yakın arkadaşların birbirine söylediği “mal” ile yabancı birinin sosyal medyada söylediği “mal” arasında sizce büyük bir fark var mı?
Bir sözün hakaret olup olmadığını belirlerken söyleyen kişinin niyeti mi, yoksa sözün karşı tarafta oluşturduğu etki mi daha önemli?
Ve en önemlisi: Sizce kadınların ve erkeklerin bu kelimeyi algılamasında gerçekten anlamlı bir fark var mı, yoksa gördüğümüz farkların büyük bölümü yaş, çevre, kültür ve kişisel deneyimlerden mi kaynaklanıyor?
Kaynaklar
Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük ve sözlük kullanımıyla ilgili açıklamalar.
Türk Dil Kurumu Sözlük
+1
T.C. Anayasa Mahkemesi, ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması arasındaki dengeye ilişkin kararlar.
Kararlar Bilgi Bankası
+1
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Madde 125 – Hakaret.
Kararlar Bilgi Bankası
Özçalışkan, Ş. (1994), “Kadın ve Erkeklerin Küfür Kullanımı Üzerine”, Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 5, 274–287.
Dad
+1
Braun, F. (2001), “Turkish. The communication of gender in Turkish”, Gender Across Languages.
Benjamins
Sargın, M. (2024), “Türk Argosunda Erkek ve Kadın Eğretilemeleri”, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi.
DergiPark
Aydın, A. (2021), “Kadına Yönelik Şiddetle Mücadelede Cinsiyetçi ve Küfürlü Dilin Kullanılması Üzerine”, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi.
DergiPark
Birinin tartışmanın ortasında “Mal mısın?” demesiyle, arkadaş grubunda gülerek “Oğlum sen tam malsın.” denmesi aynı şey mi? Bence bu kelimenin ilginç tarafı tam da burada başlıyor. Çünkü “mal” sözcüğünü yalnızca sözlük anlamıyla ele aldığımızda ortaya bambaşka, argo kullanımına baktığımızda ise oldukça farklı bir tablo çıkıyor.
Üstelik mesele sadece “küfür mü, değil mi?” sorusundan ibaret değil. Sözcüğün bağlamı, söyleyiş biçimi, tarafların birbirleriyle ilişkisi, cümlenin amacı ve karşı tarafta oluşturduğu anlam da önemli. Forumlarda bu konuda erkeklerin ve kadınların farklı deneyimlerden hareketle farklı yorumlar yaptığını da görmek mümkün. Ancak bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” şeklinde kesin kalıplara sokmak yerine, farklı bakış açılarının hangi noktalara ağırlık verebildiğine bakmak daha sağlıklı.
“Mal” Kelimesinin Asıl Anlamı Nedir?
Önce en temel noktayı ayırmak gerekiyor: “mal” kelimesi Türkçede doğrudan küfür olarak ortaya çıkmış bir kelime değildir. TDK'nin Güncel Türkçe Sözlüğü günümüz Türkçesindeki temel anlamların belirlenmesinde başvurulması gereken kaynaktır.
Türk Dil Kurumu Sözlük
+1
Kelimenin temel anlam alanında mülkiyet, ticaret eşyası, emtia veya sahip olunan varlık gibi anlamlar bulunur. Dolayısıyla “depoya yeni mal geldi” cümlesindeki “mal” ile bir kişiye “mal” denmesi arasında ciddi bir anlam farkı vardır.
Argo kullanımda ise kelime insanı küçümseyen bir nitelemeye dönüşebilir. Türkçenin argo söz varlığı üzerine akademik çalışmalar da kelimelerin sözlük anlamlarından farklı biçimde, sosyal bağlama göre aşağılayıcı veya küçültücü anlamlar kazanabildiğini gösteriyor.
Dad
+1
Bu nedenle “mal” kelimesini tek başına “küfürdür” veya “kesinlikle küfür değildir” şeklinde sınıflandırmak yerine, hangi anlamda kullanıldığına bakmak daha doğru.
Peki “Mal” Birine Söylendiğinde Ne Anlama Geliyor?
Günlük konuşmada bir kişiye “mal” denildiğinde çoğunlukla karşı tarafa yönelik küçümseme söz konusudur. “Mal mısın?”, “Ne mal adamsın”, “Mal gibi bakıyor” gibi kullanımlarda sözcük genellikle kişinin akılsız, anlayışsız, beceriksiz veya yaptığı davranışın saçma olduğu yönünde olumsuz bir değerlendirme taşır.
Burada önemli bir dilbilimsel ayrım var:
Küfür, argo ve hakaret aynı kavramlar değildir.
Argo, standart/resmî dilin dışında kullanılan sözcük ve ifadeleri kapsayan daha geniş bir alan. Küfür ise çoğunlukla ağır, saldırgan veya tabu niteliğindeki ifadelerle ilişkilendiriliyor. Hakaret ise hukuki açıdan kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırı niteliğindeki ifadeler bakımından değerlendiriliyor.
Dolayısıyla “mal” kelimesinin argo olması, otomatik olarak her kullanımının hukuken hakaret suçu oluşturduğu anlamına gelmez.
Hukuken “Mal” Demek Kesin Olarak Hakaret mi?
Burada özellikle dikkatli olmak gerekiyor. Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesi, bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut fiil veya olgu isnat edilmesini ya da sövme suretiyle bu değerlere saldırılmasını hakaret suçu kapsamında düzenliyor.
Kararlar Bilgi Bankası
Fakat mahkemeler bir kelimeyi sözlükten çıkarıp otomatik olarak “hakaret” ilan etmiyor. Sözcüğün bağlamı ve olayın bütünü önem taşıyor.
Anayasa Mahkemesi kararlarında da ifade özgürlüğü ile kişinin şeref ve itibarının korunması arasında denge kurulması gerektiği vurgulanıyor. Bir ifadenin anlamı, bağlamı, hedef aldığı kişi, söyleyiş biçimi ve olayın koşulları değerlendirmeye dahil ediliyor.
Kararlar Bilgi Bankası
+1
Örneğin arkadaşların arasında:
“Oğlum sen de tam malsın ya, hesap makinesini ters tutmuşsun.”
gibi bir cümle ile bir yabancıya sosyal medya üzerinden:
“Sen malsın.”
şeklinde saldırgan biçimde hitap edilmesini aynı kefeye koymak doğru olmaz.
İlkinde mizah ve samimiyet bulunabilir. İkincisinde ise küçümseme amacı çok daha belirgin olabilir.
Erkeklerin Bakış Açısı: Daha “Objektif” Bir Okuma Gerçekten Var mı?
Forum tartışmalarında erkek kullanıcıların bir bölümünün meseleyi daha çok “Ne söylendi, hangi bağlamda söylendi, karşılıklı mıydı, şaka mıydı?” soruları üzerinden değerlendirdiğini görmek mümkün. Bu yaklaşımı “erkekler objektiftir” şeklinde genellemek doğru olmaz; fakat bazı kişilerin tartışmayı daha çok olayın gözlemlenebilir unsurlarına bölerek değerlendirdiği söylenebilir.
Örneğin şöyle bir yaklaşım olabilir:
“Arkadaşın bana sürekli ‘mal’ diyor ama ikimiz de birbirimize böyle konuşuyoruz. Burada hakaret amacı yok.”
Bu değerlendirmede temel kriter sözcüğün yarattığı duygudan ziyade ilişkinin bağlamı ve karşılıklılık oluyor.
Bir başka erkek ise aynı sözcüğü çok daha ağır değerlendirebilir. Özellikle kişinin toplum içinde, işyerinde veya kalabalık bir grubun önünde aşağılanması söz konusuysa “Şaka yaptım” savunması ikna edici bulunmayabilir.
Burada veri odaklı düşünmenin avantajı, tek bir kelimeye değil olayın bütününe bakabilmesi. Ancak dezavantajı da var: İnsanların yaşadığı duygusal etkinin ölçülmesi zor olduğu için, “Karşı taraf alınmış olabilir ama ortada ciddi bir şey yok” sonucuna fazla kolay ulaşılabilir.
Kadınların Bakış Açısı: Sözcüğün Kendisi Kadar Toplumsal Bağlam da Önemli
Kadınların bu tür ifadeleri değerlendirirken toplumsal etkileri daha fazla öne çıkarabildiği görüşü ise araştırmalar açısından tamamen temelsiz bir varsayım değil; ancak bunu biyolojik veya değişmez bir “kadın özelliği” olarak görmek hatalı olur.
Örneğin Türkçedeki cinsiyetlendirilmiş dil üzerine yapılan çalışmalar, kadınlara ve erkeklere ilişkin ifadelerin tarihsel ve toplumsal anlamlar taşıyabildiğini ortaya koyuyor. Friederike Braun'ın Türkçede toplumsal cinsiyet ve dil üzerine çalışması, hakaret ve sözlü saldırılar dahil olmak üzere dilin cinsiyetle ilişkili kullanım alanlarını ayrıca ele alıyor.
Benjamins
Daha güncel bir araştırmada ise Türk argosundaki erkek ve kadın metaforları incelenmiş ve kadınlara ilişkin metaforların erkeklere kıyasla daha olumsuz kavram alanlarıyla ilişkilendirildiği sonucuna ulaşılmış.
DergiPark
Bu açıdan bir kadın kullanıcı “Bu sadece bir kelime değil, kadınlara yönelik daha geniş bir küçümseme kültürünün parçası olabilir” diyebilir.
Fakat başka bir kadın aynı kelimeyi hiç önemsemeyebilir. Hatta erkek arkadaş grubunda büyümüş veya argo iletişimi yoğun bir sosyal çevrede bulunmuş bir kadın için “mal” kelimesi son derece hafif bir takılma sözü olabilir.
Yani burada kadın deneyimi de tek tip değildir.
Araştırmalar Cinsiyet Farkı Konusunda Ne Söylüyor?
Küfür kullanımı üzerine yapılan araştırmalar, bazı örneklemlerde erkeklerin küfürlü ifadeleri kadınlardan daha sık kullandığını gösteriyor. Örneğin İrlanda İngilizcesi üzerine yapılan geniş bir korpus çalışmasında erkeklerin küfürlü sözcükleri kullanma olasılığının kadınlardan anlamlı biçimde daha yüksek olduğu bulunmuş. Ancak aynı araştırma yaş gibi başka sosyodilbilimsel değişkenlerin de önemli olduğunu gösteriyor.
ScienceDirect
Türkçe açısından da konu daha önce akademik olarak incelenmiş. Şeyda Özçalışkan'ın 1994 tarihli çalışması kadın ve erkeklerin küfür kullanım biçimlerini ve toplumsal beklentileri ele alıyor.
Dad
+1
Fakat bu verilerden “erkekler küfür eder, kadınlar etmez” sonucu çıkarılamaz. Yaş, eğitim, arkadaş çevresi, meslek, bölge, kültürel çevre, kişilik ve iletişim ortamı gibi çok sayıda değişken devreye giriyor.
Dahası, günümüzde çevrim içi iletişim bu sınırları daha da bulanıklaştırıyor.
“Mal” Sözcüğünün Kadın ve Erkeklere Yönelik Kullanımı Aynı mı?
İlginç noktalardan biri de “mal” sözcüğünün kendisinin doğrudan cinsiyet belirtmemesi.
Bir erkeğe de kadına da “mal” denebilir.
Fakat sözcüğün yanına eklenen ifadeler, cümlenin tonu ve hedef kişinin kimliği değiştiğinde anlamın toplumsal etkisi de değişebilir.
Örneğin bir erkeğe “mal” denmesi çoğu durumda onun zekâsı veya davranışı üzerinden küçümseme şeklinde algılanabilirken, kadınlara yöneltilen bazı hakaretlerde cinsellik, beden, namus veya toplumsal cinsiyet rolleri de devreye girebilir.
Kadına yönelik şiddet ve sosyal medya dili üzerine yapılan bir çalışmada 2.211 mesaj incelenmiş ve bunların 116'sında cinsiyetçi veya küfürlü dil tespit edilmiş. Araştırmacı, bu tür ifadelerin sayısal olarak çoğunlukta olmamasına rağmen sosyal medyada paylaşım ve yeniden paylaşım yoluyla etkilerinin büyüyebileceğine dikkat çekiyor.
DergiPark
Bu nedenle “mal” sözcüğünü tek başına toplumsal cinsiyetçi bir küfür olarak değerlendirmek doğru olmayabilir; ancak içinde bulunduğu hakaret zinciri cinsiyetçi hale gelebilir.
Bir Kelimenin Etkisini Belirleyen 5 Temel Unsur
Bence “mal” konusunda tartışmayı çözen en kullanışlı yöntem, kelimeyi tek başına değerlendirmek yerine şu beş soruyu sormak:
1. Kim söyledi?
Yakın arkadaş mı, yabancı mı, iş arkadaşı mı?
2. Kime söyledi?
Bir yetişkine, çocuğa, öğretmene, patrona veya sevgiliye söylenmesi aynı sosyal sonucu doğurmayabilir.
3. Nasıl söyledi?
Gülerek mi, öfkeyle mi, herkesin içinde mi, mesajla mı?
4. Neden söyledi?
Şaka, şaşkınlık, kızgınlık, küçük düşürme veya tartışmayı susturma amacı mı vardı?
5. Karşılıklı bir dil mi?
Taraflar birbirlerine sürekli böyle hitap ediyor mu, yoksa tek taraflı bir saldırı mı?
Bu beş kriter, “erkekler objektif, kadınlar duygusal” gibi basit kategorilerden çok daha açıklayıcı.
“Mal” Demek Küfür mü, Hakaret mi? Kısa Karşılaştırma
Kullanım Muhtemel anlam Değerlendirme
“Depoya mal geldi.” Ticari ürün Küfür/hakaret değil
“Bu adam ne mal olduğunu belli etti.” Küçümseme Argo ve aşağılayıcı
“Mal mısın?” Aptallık/akılsızlık isnadı Bağlama göre kaba veya hakaret niteliğinde olabilir
Arkadaş arasında “Sen malsın ya.” Takılma İlişkiye ve tona bağlı
Sosyal medyada tanımadığı kişiye “mal” Küçümseme Hakaret iddiası doğurabilir
Cinsiyetçi ifadelerle birlikte kullanılması Daha geniş aşağılamanın parçası Toplumsal etkisi daha ağır olabilir
Buradaki “bağlama göre” ifadesi özellikle önemli. Nitekim Anayasa Mahkemesi de ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması arasındaki değerlendirmede kullanılan sözün anlamının ve bağlamının dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Kararlar Bilgi Bankası
Benim Değerlendirmem: “Küfür mü?” Sorusu Tek Başına Yeterli Değil
“Mal” kelimesi için en makul tanımlama bana göre “argo ve aşağılayıcı bir kullanım” demek.
Her “mal” kullanımı küfür değildir. Her kullanımın hukuken hakaret oluşturacağını söylemek de doğru değildir. Buna karşılık bir kişiye yönelik küçümseme amacı taşıdığında, özellikle de aşağılayıcı bir bağlamda kullanıldığında, sözün saldırgan niteliği oldukça açıktır.
Burada erkeklerin “Ne söylendiğine bakalım” yaklaşımı ile kadınların “Bu söz hangi toplumsal anlamı taşıyor?” yaklaşımını karşı karşıya koymak yerine ikisini birlikte değerlendirmek daha sağlıklı.
Çünkü veri bağlamı gösterir, deneyim ise etkinin nasıl yaşandığını gösterir.
Bir kişi için “mal” yalnızca arkadaşça bir şaka olabilir. Başka biri içinse yıllardır maruz kaldığı küçümseyici davranışların son halkası olabilir. Aynı sözcük, iki farklı insanda tamamen farklı sonuç yaratabilir.
Üstelik küfürlü konuşmanın insanların birbirini değerlendirme biçimini etkileyebildiğine ilişkin deneysel çalışmalar da bulunuyor. Örneğin bir araştırmada küfür kullanımının konuşmacıların nasıl değerlendirildiği üzerinde etkisi olduğu incelenmiş ve konuşmanın yapısı ile konuşmacının cinsiyetinin değerlendirmelerde rol oynayabildiği gösterilmiş.
Sage Journals
Dolayısıyla “Söyledim ama şakaydı” demek niyeti açıklayabilir; fakat karşı tarafın bunu nasıl algıladığını tek başına ortadan kaldırmaz.
Forumda Asıl Tartışılması Gereken Sorular
Sizce birine “mal” demek doğrudan küfür müdür, yoksa daha çok argo bir hakaret midir?
“Mal mısın?” ile doğrudan “Sen malsın” ifadelerini aynı derecede ağır buluyor musunuz?
Yakın arkadaşların birbirine söylediği “mal” ile yabancı birinin sosyal medyada söylediği “mal” arasında sizce büyük bir fark var mı?
Bir sözün hakaret olup olmadığını belirlerken söyleyen kişinin niyeti mi, yoksa sözün karşı tarafta oluşturduğu etki mi daha önemli?
Ve en önemlisi: Sizce kadınların ve erkeklerin bu kelimeyi algılamasında gerçekten anlamlı bir fark var mı, yoksa gördüğümüz farkların büyük bölümü yaş, çevre, kültür ve kişisel deneyimlerden mi kaynaklanıyor?
Kaynaklar
Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük ve sözlük kullanımıyla ilgili açıklamalar.
Türk Dil Kurumu Sözlük
+1
T.C. Anayasa Mahkemesi, ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması arasındaki dengeye ilişkin kararlar.
Kararlar Bilgi Bankası
+1
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, Madde 125 – Hakaret.
Kararlar Bilgi Bankası
Özçalışkan, Ş. (1994), “Kadın ve Erkeklerin Küfür Kullanımı Üzerine”, Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 5, 274–287.
Dad
+1
Braun, F. (2001), “Turkish. The communication of gender in Turkish”, Gender Across Languages.
Benjamins
Sargın, M. (2024), “Türk Argosunda Erkek ve Kadın Eğretilemeleri”, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi.
DergiPark
Aydın, A. (2021), “Kadına Yönelik Şiddetle Mücadelede Cinsiyetçi ve Küfürlü Dilin Kullanılması Üzerine”, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi.
DergiPark